Dương Hoán họ Dương hay họ Lý?

Dương Hoán sinh 6-1116, lên ngôi 12-1127,  mất 9-1138, Ở ngôi 11 năm, hưởng dương 23 tuổi.

Tại “Đại Việt sử ký toàn thư” (quyển 8 phần II) chép về vua Lý Nhân Tông và Dương Hoán:

– Mùa thu 1112: “bấy giờ vua tuổi đã nhiều mà chưa có con trai nối dõi, xuống chiếu chọn các con của tông thất để chọn làm con nối.

– Mùa đông tháng 10: “Tìm con trai họ tông thất để nuôi ở trong cung. Xuống chiếu rằng: “Trẫm cai trị muôn dân mà lâu không có con nối, ngôi báu của thiên hạ biết truyền cho ai? Vậy nên trẫm nuôi con trai của các hầu Sùng Hiền, Thành Khánh, Thành Quảng, Thành Chiêu, Thành Hưng, chọn người nào giỏi thì lập làm thái tử. Bấy giờ con Sùng Hiền hầu là Dương Hoán mới lên 2 tuổi mà thông minh lanh lợi, vua rất yêu và bèn lập làm hoàng thái tử”.

-Tháng chạp năm đầu hiệu Thiên phù Khánh thọ (1127), vua lên ngôi ở trước linh cữu.

Dương Hoán lên ngôi sau hai tuần, vua đã lo việc nước, trả lại ruộng cho dân trước đây bị tịch thu, tha các tăng đạo và tội đồ, cho binh lính thay phiên nhau về làm ruộng. Sắp xếp, giao tước vị cho các quan văn võ trong triều. Tham gia cầu đảo và miễn thuế cho người nhà thái hậu. Phong tước cho cha đẻ là Sùng Hiền hầu làm thái thượng hoàng, mẹ là Đỗ Thị làm hoàng thái hậu …

Ngoài việc thiết triều xử lý các công việc của một vị quân vương, Thần Tông còn chỉ huy lực lượng bảo vệ đất nước trước họa xâm lăng quấy rối của Chiêm Thanh và Chân Lạp (theo ĐVSKTT quyển 8 phần 4):

  • Ngày Giáp Dần, tháng 2-1128, hơn 2 vạn người Chân Lạp vào cướp bến Ba Đầu ở châu Nghệ An. Xuống chiếu cho Nhập nội thái phó Lý Công Bìnhđem các quan chức đô cùng người châu Nghệ Anđi đánh. Lý Công Bình đánh thắng bắt được chủ tướng và nhiều binh lính.
  • Tháng 8-1128, người Chân Lạp mang 700 chiến thuyền vào hương Đỗ gia (Hương Sơn, Hà Tĩnh ngày nay) cướp bóc, vua sai Dương Ổ- quan coi sóc châu Nghệ An và Nguyễn Hà Viêm- quan coi sóc phủ Thanh Hóa mang quân chặn đánh thắng lợi.

-Tháng 3-1129, Lý Công Bình đem quân về kinh sư, dâng tù 169 người.

– Năm Canh Tuất (1130), nước Chiêm Thành đem 2 vạn quân sang xâm lược nước ta, vua cử tướng Lý Công Bình đem 5 vạn quân đánh bại quân Chiêm Thành.

– Năm 1132 tháng 8, Giao Dương Anh Nhĩ lấy quân Nghệ An, Thanh Hóa đánh quân Chân Lạp và Chiêm Thành tại châu Nghệ An.

– Năm Thiệu Hưng thứ II (1132), nhà Tống cho làm Tĩnh Hải quân tiết độ sứ đặc tiến kiểm hiệu thái úy, phong Giao Chỉ quận vương.

– Năm 1135, cử thái úy Đỗ Anh Vũ và thái phó Lý Công Bình đánh quân Văn Đan tại Nhật Nam.

– Năm 1136, Lý Thần Tông bị trọng bệnh. Truyền thuyết là vua hóa hổ, được đại sư Nguyễn Minh Không dùng kim nhọn nấu trong vạc dầu sôi chữa khỏi. (Thực chất đây là bệnh rậm lông được sư Nguyễn Minh Không dùng kim luộc sát trùng trong dầu sôi châm cứu chữa hết bệnh còn Dương Không Lộ trị bệnh sợ tiếng tắc kè của Lý Nhân Tông – DAD).

– Ngày 4-5-1136, sinh hoàng tử Thiên Tộ.

– Tháng 10-1136, Thái phó Lý Công Bình đánh thắng quân Chân Lạp tại châu Nghệ An.

– Năm Đinh Tỵ năm thứ 5 (1137), mùa xuân, tháng giêng, châu Nghệ An chạy trạm tâu việc tướng nước Chân Lạp là Phá Tô Lăng 22 cướp châu ấy. Xuống chiếu cho thái úy Lý Công Bình đem quân đi đánh.

– Tháng 9, vua không khỏe, lập hoàng tử trưởng Thiên Tộ làm hoàng thái tử.

– Ngày 26/9/1138, vua băng ở điện Vĩnh Quang. Các quan dâng tôn hiệu là Quảng Nhân Sùng Hiếu Văn Vũ Hoàng đế, miếu hiệu là Thần Tông.

Mùa đông, tháng 10, ngày mồng 1, hoàng thái tử Thiên Tộ lên ngôi ở trước linh cữu, bấy giờ mới lên ba tuổi, đổi niên hiệu là Thiệu Minh.

Lời bàn:

– Dương Hoán mang họ Dương hay họ Lý?

Đây là một câu hỏi rất hệ trọng của hai họ Dương và Lý. Tất cả các ghi chép của chính sử và Bách khoa toàn thư đều xác định Dương Hoán là người họ Lý. Duy nhất có tập Dương tộc kỷ sử (cuốn sử của các cụ tổ họ Dương để lại) ghi chép Dương Hoán là con đẻ của Dương Công Khanh, một người họ Dương là em ruột bà Dương Thị Phương Hoài vợ Lý Nhân Tông.

Nhóm sử Khổng Đức Thiêm viện dẫn Việt sử lược với nội dung “Năm Đinh Dậu, hiệu Hội tường Đại Khánh 8 (1117), mùa đông, tháng 11, lập con Sùng Hiền hầu là Dương Hoán làm thái tử… Thần Tông húy Dương Hoán, cháu vua Thánh Tông, con Sùng Hiền hầu, mẹ là Đỗ Thị. Năm lên ba tuổi, vua Nhân Tông nuôi ở trong cung, lập làm thái tử. Tháng chạp năm đầu hiệu Thiên phù Khánh thọ (1127), vua lên ngôi ở trước linh cữu” làm cơ sở cho việc tin Lý Thần Tông là họ Dương, song đọc đoạn văn trên của Việt sử lược, ta không thấy có sự liên quan gì (!).

a/ Giả thuyết Dương Hoán chính thống là họ Lý:

*Chúng ta thấy, nhà nước phong kiến không dễ gì để vương triều lọt vào tay họ khác nên Lý Nhân Tông nuôi con của các tông thất người họ Lý là có cơ sở (lưu ý tông thất là những người mang họ vua). Bên cạnh đó, Sùng Hiền hầu còn có quan hệ huyết thống mật thiết với Lý Nhân Tông, ông là em họ (không phải là em ruột được vì nếu là em ruột thì bác truyền ngôi ngay cho cháu sao phải chọn?) của Lý Nhân Tông thì Sùng Hiền hầu chính là họ Lý.

Sùng Hiền hầu tên là Dương Công Khanh- em vợ vua thì có được gọi là tông thất không? Nếu không là tông thất thì Dương Hoán không được Lý Nhân Tông chọn để làm con nuôi.

* Tên của Lý Thần Tông là húy Dương Hoán (陽換), vậy Dương Hoán chỉ là tên húy cha mẹ đặt khi sinh. Ông không có tên tự, chỉ có tên “Miếu Hiệu” khi đăng quang là Lý Thần Tông. Theo triết tự, chữ Dương (陽) viết họ ông Hoán có bộ “liễu leo”(阝)là dương “âm dương”, không có bộ mộc (木) như chữ ghi họ của Dương Công Khanh (楊公牼) là cây dương liễu “楊”. Chữ viết họ ông Hoán không là chữ viết họ ông Khanh (!) suy ra Dương (陽) có thể chỉ là tên đệm.

* Khi bị tàn sát, hoàng tử Lý Long Tường chạy sang Cao Ly. Khi này nếu biết mình là gốc Dương sao không đổi trở về họ Dương mà cả các đời sau vẫn mang họ Lý?

*Dương Côn – còn gọi là Lý Dương Côn, con của Thành Quảng hầu (có tư liệu nói là con của Dương Công Khanh) được phong làm thái tử thứ 3 không được Lý Nhân Tông truyền ngôi vua và năm 1138, sau khi làm vua 11 năm thì Dương Hoán qua đời mà Dương Côn đang 22 tuổi cũng không được chọn làm vua kế vị, ngôi vua lại vào tay Anh Tông mới 3 tuổi. Năm 1150, buồn vì không được kế vị và cũng sợ bị nguy hiểm nên Dương Côn đã phải vượt biển đến Pusan của Cao Ly. Qua câu chuyện này, ta đối chiếu thấy giống hệt hoàn cảnh của Dương Hoán. Cũng họ tông thất, cũng con của một công hầu, cũng được làm con nuôi Lý Nhân Tông, cũng được phong là thái tử. Song khi chạy sang Cao Ly, ông không nhận mình là họ Dương mà vẫn nhận họ mình là họ Lý, như vậy Dương Côn là Lý Dương Côn thì Dương Hoán tương tự cũng phải là Lý Dương Hoán. Chi ngành của Dương Côn sau này thành dòng họ Lý Tinh Thiện ở Cao Ly.

Theo như các lý lẽ này thì Dương Hoán chính là họ Lý: Lý Dương Hoán như chính sử đã chép.

b-Giả thuyết Lý Thần Tông chính là người họ Dương.

* Theo DTKS tại phần cụ Dương Công Đức tái sao lục lần I và chép tiếp năm 1262 (Sau chiến thắng Nguyên Mông lần một là 4 năm) vào đời vua Trần Thánh Tông, 204 năm sau phần I của cụ Dương Đình Tiến. Cụ Đức chép về chuyện từ đời cụ Dương Công Khanh trở đi, nhất là chuyện về Dương Hoán. Câu chuyện xảy ra ở năm 1116-1138, tức là ở thời điểm 146 năm trước khi cụ Dương Công Đức sao lục và viết tiếp, ta có tin được câu chuyện này không khi chép khác xa chính sử ?

Nguyên văn chép tại bản gốc DTKS bằng chữ viết tay của cụ Dương Văn San: “Cụ tổ Dương Công Khanh,con trai trưởng tổ Dương Công Tiến.

Sinh trú quán tại: Long Vĩ, Cổ Pháp, Kinh Bắc, xứ Đông Ngàn, tỉnh Bắc Ninh (nay là Đình Bảng xã).

Xưa tổ là Sùng Hiền hầu quận công vua Lý Nhân Tông.

Tổ là em bà thái hậu Phương Hoài, xưa vua Lý Nhân Tông không có con trai, vua thân hành đến nhà ông, vua nói rằng: Tôi không có con trai để nối nghiệp, tôi muốn nuôi đứa cháu trai con của ông làm hoàng tử để sau thừa kế nối nghiệp hoàng đế, lúc đó bà phu nhân vợ cụ tổ Dương Công Khanh còn đang có thai nghén (sao đã biết là con trai- DAD).

Nghe tin, sư cụ Từ Đạo Hạnh quê ở núi Sài Sơn tu ở chùa Thích Sơn thân hành đến tại nhà cụ Sùng Hiền hầu quận công Dương Công Khanh báo tin nói rằng: Khi nào bà phu nhân trở dạ kíp báo ngay cho tôi biết.

Sau khi bà phu nhân trở dạ, cụ tổ Dương Công Khanh cử người đến báo cho sư cụ Từ Đạo Hạnh, nhận được tin báo, sư cụ vào trong hang đá núi Sài Sơn hoá thân (chết), thần hồn vào đầu thai làm con nhà Sùng Hiền hầu quận công cụ tổ Dương Công Khanh, bà phu nhân sinh con trai diện mạo phương phi.

Cùng lúc bà thái hậu sinh con gái (sao Lý Nhân Tông 51 tuổi không có con phải tìm con tôn thất để nuôi và chọn kế vị trong khi vợ có chửa chưa biết là trai hay gái?-DAD), bà đem tráo đổi bế đứa cháu trai huý Dương Hoán con của em trai mình là cụ tổ Dương Công Khanh đem vào cung nuôi làm con của mình, vua Nhân Tông mừng rỡ, vua yêu quý nhận làm thái tử đỡ đần họ Lý. (Theo chính sử, Lý Nhân Tông có 5 vợ là: Lan Anh, Khâm Thiên, Chấn Bảo, Thánh Cực và Chiêu Thánh, không có bà nào mang họ Dương. Khi Dương Hoán vào cung được thần phi Lan Anh nuôi dưỡng. Không phải Dương thái hậu nuôi dưỡng? DAD).

Vì vậy họ ta mang tên họ Lý từ đây. Ngày 19/2 năm Đinh Mùi, vua Nhân Tông mất vua, di chiếu lập Dương Hoán vi tự thừa kế nghiệp”.

Vậy thân phụ của Dương Hoán là ai, vì sao chính sử không nói rõ. Ông là Minh Nhân vương Lý Công Khanh dòng dõi nhà Lý em (hay em họ) của Lý Nhân Tông thì Lý Thần Tông con ông chính là Lý Dương Hoán. Ông là Sùng Hiền hầu Dương Công Khanh là em ruột bà thái hậu Dương Thị Phương Hoài vợ vua Lý Nhân Tông thì Lý Thần Tông con ông chính gốc họ Dương là Dương Hoán. Sau khi chọn Dương Hoán, tại sao Sùng Hiền hầu là thượng hoàng của vua mà không được chính sử ghi rõ họ tên? Tại sao là con nuôi lại không phong cho Lý Nhân Tông là thái thượng hoàng mà lại phong cho bố đẻ của mình là thái thượng hoàng (việc này sử gia Lê Văn Hưu chê trách là người hai gốc). Phải chăng sự giấu tên và thân thế của Sùng Hiền hầu và việc vua phong bố đẻ Sùng Hiền hầu làm thái thượng hoàng là gián tiếp xác nhận có sự che giấu việc Lý Thần Tông chính là người họ Dương?

* Xét một sự kiện liên quan đến hai họ Lý – Dương là khi Trần Thủ Độ tàn sát họ lý thì Dương tộc kỷ sử chép:

“…Ông Thủ Độ giả chước khánh thành nhà thái đường gửi thiệp mời nhân dân về dự lễ khánh thành nhà thái đường; lần đầu nhân dân đi ít, ông kê khai danh sách phát tem vào dự tiệc xong, khi về ông Thủ Độ đưa cho mỗi người mấy chỉ vàng, đồ quý vật về, đến ngày 10 tháng 3 năm 1234, ông tổ chức lễ khánh thành lần thứ 2 này, nhân dân nô nức đi đông. Đến nơi, ông kê khai danh sách phát tem vào dự tiệc xong, ông cho lính bao vây hỏi giấy dự tiệc bao nhiêu người họ Dương, họ Lý giữ lại, ông tống vào trong hầm đóng cửa lại. Có một số thanh niên tráng kiện họ Dương và 7 con trai cụ Lý Long Xưởng không chịu, đánh nhau với lính kịch liệt rồi ù chạy. Ông Thủ Độ cho lính đuổi về làng tàn sát chém giết họ hàng trẻ con, người lớn; đốt nhà cửa phá cung điện, đốt sổ sách tộc phả, khai quật mồ mả tổ tiên, họ hàng bỏ chạy lung tung khắp bốn phương thay tên đổi họ. Cụ thượng thượng tướng công Lý Quốc Chính bị ông Thủ Độ chém chết ở Hoa Lâm, con cháu bỏ trốn chạy lên huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang, nay là xóm Thân, xã Nội Hoàng, Yên Dũng, Bắc Giang,…”

Theo đoạn văn này của Dương tộc kỷ sử thì Trần Thủ Độ đã biết họ Lý có 5 đời là họ Dương nên khi tàn sát họ Lý thì cũng lừa nhốt vào hầm và giết cả người họ Dương. Rồi con cụ Lý Long Cao, cháu 5 đời của Lý Dương Hoán là Lý Phúc Khánh chạy vào Nguyễn Xá cải thành họ Nguyễn, khi ông Thủ Độ chết mới hồi cải về họ Dương.

*Theo bà Đào Kim Thanh đại diện Đào đại tộc ngũ chi phát biểu ngày 25-2-2017 tại buổi tổng kết lễ hội mùa xuân HDVN: cụ Đào Sư Tích có bài thơ về già, dặn con cháu nói về đất tổ Dương Xá (tức làng Giàng ở Thanh Hóa), đã xác nhận mình có gốc từ họ Dương thì ta có thể tin cụ là dòng dõi của người gốc họ Dương đổi sang. Bài thơ như sau:

“Dương Xá thiên thu trí mộ phần, Gia cư sinh tụ khởi phi chân, Cổ nhân ngự tặc nhưng tồn miếu, Quán chỉ hồi chiêm lại hữu thần”. Dịch nghĩa là “Tại đất Dương Xá (làng Giàng -Thanh Hóa) từ ngàn xưa vẫn có ngôi mộ tổ, tổ tiên hội tụ dựng nhà ăn ở cũng là từ đây. Người xưa chống giặc vẫn còn miếu thờ, mỗi khi trở lại chiêm ngưỡng nơi quê nhà cậy nhờ có thần linh.” Phải chăng cụ Đào Sư Tích nói về  mộ và miếu thờ cụ Dương Đình Nghệ ở làng Giàng?

Tóm lược theo các tư liệu trên, nếu ta tin chính sử và gia phả của họ Đào thì câu chuyện họ Đào có gốc họ Dương như sau:

Năm 1234, Trần Thủ Độ tàn sát nhà Lý thì Trạng nguyên Lý Long Tích chạy vào Thanh Hóa nhờ họ Dương họ Đào cứu giúp đổi tên là Đào Dương Bật. Cụ thành tổ họ Đào ở Thanh hóa nội trấn. Hậu duệ của cụ đều học hành đỗ đạt. Một chi họ Đào về Cổ Lễ, Nam Định. Cháu nội của cụ Đào Dương Bật là Đào Toàn Mân và con trai là Đào Sư Tích đều đi thi năm 1372 và đỗ đạt “phụ tử đồng khoa”. Đào Toàn Mân đỗ tiến sĩ, Đào Sư Tích trúng Tam nguyên (Trạng nguyên) làm quan đến chức Hành khiển Thương thư, Tri thẩm tả thị lang.

Các nội dung viện dẫn ở trên đã củng cố cho lý thuyết Lý Thần Tông là người họ Dương. Song vẫn chỉ là theo Dương tộc kỷ sử chép thôi. Như vậy nếu DTKS là cuốn sử của họ ta do các cụ tổ dày công nghiên cứu và biên soạn có độ tin cậy cao thì ta tin  Lý Thần Tông chính là Dương Hoán.

Tác giả bài viết này cũng tin bằng trái tim là Dương tộc kỷ sử viết đúng. Dương Hoán là người họ Dương. Song lý trí lại tin rằng các chứng lý và chính sử là đúng và Dương Hoán chính là họ Lý, Lý Thần Tông là Lý Dương Hoán.

c- Những điểm còn tồn nghi 

* Song tình tiết tráo đối con thì còn có gì đó rất khiên cưỡng và vô lý:

– Bà thái hậu Phương Hoài có mang đồng thời với bà Đỗ Thị- vợ Sùng Hiền hầu thì Nhân Tông biết mình sắp có con (chưa biết trai hay gái) vội gì mà đến ngỏ lời với Sùng Hiền hầu hoặc bà thái hậu về việc lấy con người họ Dương kế nghiệp?

– Nếu có sự tráo đổi thì đó là hành vi giấu giếm của bà thái hậu. Lý Nhân Tông không biết, tưởng vợ mình đẻ con trai phải mừng rỡ là có người nối dõi là con đẻ chứ sao Dương Hoán lại phải làm thân phận con nuôi? Hay là chính Lý Nhân Tông hối hận về việc đã dung túng để mẹ đẻ của mình là Ỷ Lan hãm hại Thượng Dương hoàng hậu và 72 cung nhân nên đã muốn đền đáp họ Dương bằng cách xin nhận cháu vợ là người họ Dương để kế vị? Hay là Lý Nhân Tông biết nhưng mặc nhiên thừa nhận việc tráo đổi này? Sùng Hiền hầu ngẫu nhiên đặt tên con là Dương Hoán hay do có việc tráo đổi mà có tên này? (bởi chữ Hoán là hoán đổi?).

Nếu có câu chuyện tráo đổi thì hiểu thế nào khi chính sử chép Lý Nhân Tông nuôi các con của tông thất để chọn người kế vị (mà Lý Dương Côn là minh chứng).

– Ông GSTS Nguyễn Quang Ngọc- Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam phát biểu tại hội thảo Dương Thanh ở Nghệ An là qua nghiên cứu, ông không thấy có sự liên quan giữa họ Dương và họ Lý ở Bắc Ninh.

Việc Dương Hoán mang họ Dương hay họ Lý, Hội đồng họ Dương Việt Nam rất cần có trách nhiệm cùng ngành Khoa học lịch sử đãi cát tìm vàng, tìm tư liệu để phân tích xác minh làm rõ.

Tôi cho rằng câu chuyện huyễn hoặc về Từ Đạo Hạnh và việc tráo đổi con như DTKS viết là không thật.

d-Đề xuất

Tôi đề nghị phần này họ ta nên để vào tồn nghi.

Tôi kiến nghị HDVN tìm gia phả của hoàng tử Lý Long Tường do Lý Xương Căn mang về Đền Đô và tìm sự liên quan huyết thống giữa Lý Xương Căn với đại diện người họ Dương các chi ngành tại Kinh Bắc và họ Đào Đại tộc ngũ chi ở Nam Định, bằng khoa học gen di truyền, thử AND để giải mã tồn nghi rất trọng đại này.

Nếu Lý Xương Căn có quan hệ huyết thống với hầu hết người họ Dương Kinh Bắc và họ Đào Nam Định thì Dương Hoán chính là người họ Dương. Trường hợp chỉ số ít người có quan hệ huyết thống với Lý Xương Căn thì Dương Hoán chính là họ Lý. Còn người họ Dương nào có cùng huyết thống với Lý Xương Căn thì đó chính là hậu duệ của Lý Phúc Khánh khi bị Trần Thủ Độ truy sát mới chạy về Châu Khê và đổi sang họ Nguyễn, họ Dương. Những người họ Dương này sẽ chính là họ Dương gốc Lý.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Bạn có bỏ lỡ gì không?